گردشگری سلامت (health tourism) شاخه‌ای از گردشگری است که در آن فرد از کشوری به کشور دیگر سفر می‌کند تا از خدمات سلامت و پزشکی بهره‌مند شود. گردشگری پزشکی (medical tourism) زیرمجموعه‌ی گردشگری سلامت است که به مسافرت به کشور دیگر برای دریافت خدمات پزشکی و زیبایی اشاره می‌کند، درحالی که گردشگری سلامت حوزه وسیع‌تری را پوشش می‌دهد، برای مثال سفر به قصد بهره‌گیری از آب و هوای مطبوع، یا چشمه‌های آب گرم جهت حفظ و بهود سلامت جسمی و روحی نیز زیرمجموعه گردشگری سلامت محسوب می‌شوند. این حوزه‌ها با عناوین مختلف دیگری مانند توریسمِ درمانی، توریسم پزشکی و توریسم  سلامت نیز شناخته می‌شود.

مهم‌ترین دلایل سفر به کشور دیگر برای خدمات سلامت به این شرح است:

۱-نبود یا کمبود امکانات درمانی و پزشکی مناسب در کشور مبدا

۲- هزینه بالای خدمات درمانی در کشور مبدا و قیمت پایین همان خدمات در کشور مقصد

۳- شرایط اقلیمی مناسب کشور مقصد

۴- وجود جاذبه‌های گردشگری مناسب در کشور مقصد به ویژه برای اهداف درمانی (مانند چشمه های آب گرم)

وضعیت گردشگری سلامت در ایران (به طور ویژه گردشگری پزشکی) موضوع یکی از ویژه برنامه‌های «بارکد» در شبکه تلوزیونی ایران کالا بود که در آن دکتر حسن راشکی رئیس سابق اداره گردشگری سلامت وزارت بهداشت و رئیس بخش بیماران بین الملل بیمارستان مصطفی خمینی و آقای مهندس محمدهادی شجاری بنیانگذار و رئیس هیئت مدیره شرکت گردشگری سلامت آریا به عنوان مهمان به بحث و گفتگو درباره وضعیت گردشگری پزشکی در ایران پرداختند.

طبق تعریف دکتر راشکی، گردشگری سلامت به معنی مسافرت به قصد پیشگیری، حفظ، درمان و ارتقا سلامت از محل زندگی به منطقه دیگر است. به گفته ایشان در سال‌های نه‌چندان دور روال معمول این بود که افراد از کشورهای کمترتوسعه‌یافته برای خدمات درمانی به کشورهای پیشرفته مسافرت می‌کردند، اما طی ۱۵-۱۰ سال اخیر پس از این‌که برخی کشورهای درحال‌توسعه زیرساخت‌های پزشکی خود را تقویت کردند و با توجه به این‌که هزینه خدمات درمانی در این کشورها بسیار پایین‌تر از کشورهای توسعه‌یافته است، جهت فلش عوض شد و اکنون بسیاری از افراد از کشورهای توسعه‌یافته به کشوهای درحال‌توسعه دارای امکانات پزشکی برای دریافت خدمات درمانی مسافرت می‌کنند.

گردشگری سلامت در ایران

کشور ایران دارای ظرفیت‌های مناسبی در زمینه جذب گردشگر سلامت است. با توجه به پیشرفت چشمگیر ایران در حوزه‌های پزشکی، وجود پزشکان متخصص حاذق، قیمت بسیار پایین خدمات پزشکی نسبت به سایر کشورهای دنیا و وجود جاذبه‌های گردشگری تاریخی و طبیعی زیاد، در صورت سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی مناسب می‌توان شاهد پیشرفت‌های زیادی در این حوزه بود.

به گفته دکتر حریرچی قائم مقام وزیر بهداشت، یکی از دستاوردهای ایران در چند دهه اخیر تبدیل شدن از یک کشور واردکننده پزشک و اعزام کننده بیمار به خارج از کشور به کشوری است که نه تنها بیماری به خارج از کشور اعزام نمی‌کند بلکه مقصد گردشگری پزشکی به ویژه برای کشورهای همسایه است. اما دکتر راشکی معتقد است ایران هنوز جایگاه شایسته خود را در جذب گردشگر پزشکی پیدا نکرده است و وضعیت می تواند بسیار بهتر از این باشد.

دکتر هاشم‌زاده رئیس اداره گردشگری سلامت وزارت بهداشت همکاری وزارت‌های بهداشت و امور خارجه، سازمان‌های نظام پزشکی و میراث فرهنگی و اتاق بازرگانی را در تسهیل امور مربوط به گردشگری سلامت و قانونگزاری در این حوزه را بسیار مهم دانست.

دکتر ایازی معاون امور اجتماعی وزارت بهداشت معتقد است با ایجاد مراکز خاص و افزایش کیفیت خدمات می‌توان میزان جذب گردشگر سلامت در ایران را افزایش داد که با توجه به ماندگاری زیاد گردشگر در کشور می‌تواند از نظر ارزآوری و اشتغال کمک شایانی به اقتصاد داحلی ‌کند. وی مناطق آزاد را محل‌های مناسبی برای ایجاد زیرساخت‌های لازم برای گردشگری پزشکی می‌داند.

دکتر راشکی مهمترین عامل عقب ماندن ایران از کشورهای دیگر در حوزه جذب گردشگر سلامت را کم توجهی مسئولین ذی‌ربط می‌داند. به گفته ایشان حمایت از بخش خصوصی و شرکت‌های علاقه‌مند به کار در این حوزه بسیار ناچیز است، برای مثال برای تبلیغات در کشورهای هدف شرکت‌های خصوصی به تنهایی نمی توانند از عهده هزینه‌های آن بربیایند و این وظیفه دولت است که این کار را انجام دهد. وی به کشورهای آسیایی مانند هند، تایلند، ترکیه و اردن اشاره کرد که هر کدام درآمدهای قابل توجهی از گردشگری سلامت دارند با این‌که به عقیده ایشان ظرفیت‌های ایران در این زمینه از تمام این کشورها بسیار بیشتر است.

در‌حالی‌که درآمد سالانه کشورهای هند، ترکیه، تایلند (فقط در بخش پیشگیری) و اردن از گردشگری سلامت به ترتیب ۲۰، ۷، ۳ و ۲ میلیارد دلار است، دکتر راشکی پتانسیل ایران را درحال حاضر ۴ میلیارد دلار می‌داند که تا رسیدن به این رقم فاصله زیادی باقی مانده است.

مرجع گردشگری سلامت در ایران

شرکت گردشگری سلامت آریا درحال حاضر بزرگترین شرکت ارائه‌دهنده خدمات به گردشگران سلامت (به ویژه گردشگران پزشکی) در ایران است. مهم‌ترین هدف این شرکت، به گفته مهندس شجاری رئیس هیئت مدیره آن، معرفی هرچه بهتر پزشکان و مراکز درمانی ایران به بیماران و گردشگران سلامت خارجی است.

با بهره‌گیری از روش‌های آنلاین و دیجیتال، شرکت گردشگری سلامت آریا در ابتدا اقدام به معرفی خدمات پزشکی و ارائه مشاوره لازم به متقاضیان از طریق پلتفرم‌های اینترنتی می‌کند و در وحله دوم پس از این‌که فرد تصمیم می‌گیرد برای دریافت خدمات پزشکی-درمانی به ایران سفر کند، شرکت آریا تمام خدمات لازم برای تسهیل امور مسافرت و درمان او را انجام می‌دهد. کمک به اخذ ویزا، رزرو وقت درمان یا جراحی، رزرو هتل، ترانسفر از فرودگاه تا هتل یا بیمارستان، اعزام مترجم و راهنما، و واسطه‌گری برای ارتباط بیمار با پزشک قبل و بعد از درمان از مهم‌ترین خدمات ارائه شده به گردشگران پزشکی توسط شرکت گردشگری سلامت آریا می‌باشد.

ویدئوهای مرتبط گردشگری سلامت

درمان باروری زوج پاکستانی در ایران