تاریخ گردشگری سلامت به قرن‌ها پیش برمی‌گردد. خیلی قبل از آن‌که مردم برای عمل قلب، جراحی‌های پلاستیک و یا زیباسازی دندان‌ها طی تنها چند ساعت به سراسر دنیا سفر کنند تا بهترین خدمات پزشکی را دریافت نمایند. می‌توان گفت سفر درمانی قدمتی به اندازه عمر علم پزشکی دارد.

در ادامه تاریخ گردشگری سلامت را از زمان‌های کهن تا به امروز دنبال می‌کنیم. این خط زمانی نشان می‌دهد هر زمان که درمان پزشکی در دسترس نبوده‌ است، در هر مکان و هر دوره تاریخی، افراد بیمار و آسیب‌دیده برای دریافت خدمات درمانی دست به سفر می‌زدند.

دوره باستان

تحقیقات در خصوص تمدن‌های باستانی نشان می‌دهد رابطه عمیقی بین دین و مراقبت سلامت وجود داشته است که به هزاران سال قبل برمی‌گردد و بسیاری از تمدن‌های باستانی با اثر شفابخش چشمه‌های آب گرم معدنی آشنا بوده‌اند. آن‌چه در ادامه می‌خوانید مربوط به برخی از اولین تمدن‌های بشری است:

  • سومریان (حدود ۴۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح) یکی از اولین مجموعه‌های شناخته شده سلامت را در اطراف چشمه‌های آب گرم بنا کردند. این مرکز سلامتی شامل معابد با شکوه در کنار استخرهای جاری بود.
  • طی عصر برنز (حدود ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح) قبیله‌هایی در سنت موریتز کنونی در کشور سوییس، به فواید نوشیدن آب چشمه‌های معدنی غنی از آهن و آب‌تنی در آن چشمه‌ها پی بردند. همان لیوان‌های برنزی که آن‌ها برای نوشیدن این آب‌ها استفاده می‌کردند در چشمه‌های آب گرم فرانسه و آلمان نیز یافت شده است. این موضوع می‌تواند نشانه وجود گردشگر سلامت در میان این تمدن‌ها باشد.
  • یونانیان باستان اولین کسانی بودند که زمینه را برای ایجاد یک شبکه وسیع توریسم پزشکی آماده کردند. آن‌ها به احترام آسکِلِپیوس، خدای درمان و پزشکی، معابد آسکِلِپیوس را بنا نهادند که به یکی اولین مراکز سلامتی جهان بدل شدند. مردم از همه‌جا به این معابد سفر می‌کردند و درمان بیماری‌های خود را در این معابد می‌جستند.
  • در سال ۳۰۰ قبل از میلاد مسیح، معابد درمانی دیگری در قلمرو یونان ظهور یافتند. یکی از آن‌ها اپیداروس نام داشت و بیشترین شهرت متعلق به این مرکز بود که دارای یک زورخانه، مزرعه مار، معبد رویا و حمام آب گرم بود. از دیگر معابد دارای اسپا می‌توان به محراب زئوس در المپ و معبد دلفی اشاره کرد.
  • در هند نیز تاریخ توریسم پزشکی به آرامی در حال شکل گرفتن بود. زمانی که یوگا و طب آیورودیک در حال محبوب شدن بود. از ۵۰۰۰ سال پیش، موج گردشگران سلامت و شاگردان معنوی به سمت هند سرازیر شد تا با فواید این روش‌های درمانی جایگزین آشنا شوند.
  • زمانی که روم به یک قدرت جهانی تبدیل شد، حمام‌ و چشمه‌های آب گرم که ترمی (thermae) نامیده می‌شدند بوجود آمدند و در بین اشراف محبوب شدند. این حمام‌ها نه تنها جنبه درمانی داشتند، بلکه برای ثروتمندان و اشراف کارکردی تجاری و اجتماعی نیز داشتند.
تاریخچه گردشگری سلامت

حمام آب گرم رومی

قرون وسطا

با سقوط تمدن روم، آسیا همچنان مقصد برتر توریسم پزشکی باقی ماند. معابد راه را برای بیمارستان‌ها که به مسافرین در جستجوی درمان خدمات کلینیکی ارائه می‌دادند، باز کردند. این موسسات در تاریخ گردشگری سلامت ثبت شده اند.

  • در ژاپن، چشمه‌های آب گرم معدنی که اونسن نامیده می‌شدند بخاطر داشتن خواص درمانی در این کشور محبوب شدند. جنگجویان خیلی سریع جذب این چشمه‌ها شدند و از آن‌ها برای کاهش درد، بهبود زخم‌ها و رفع خستگی ناشی از جنگ‌ها بهره می‌بردند.
  • در بسیاری از کشورهای اسلامی سیستم‌های مراقبت سلامت پایه‌گذاری شد که به خارجی‌ها نیز خدمات ارائه می‌کردند. در سال ۱۲۴۸ میلادی، بیمارستان منصوری در قاهره بنا شد که به یکی از بزرگ‌ترین و پیشرفته‌ترین بیمارستان‌های جهان در زمان خود بدل گردید. با ظرفیت اسکان ۸۰۰۰ نفر، این بیمارستان مقصد درمان مسافرین خارجی از هر نژاد و مذهب بود.

دوره رنسانس

دوره رنسانس از قرن ۱۴ تا ۱۷ میلادی ادامه داشت و نه تنها تبلور نوزایی در هنر و فرهنگ در اروپا و انگلستان بود، بلکه دوره‌ای بود که گردشگری سلامت نیز شکوفا شد.

  • در سال ۱۳۲۶ میلادی، زمانی که چشمه‌های آب گرم سرشار از آهن در منطقه کشف شدند روستایی به نام شهر آب‌ها (Ville d’Eaux) در سراسر اروپا مشهور شد. افراد برجسته‌ای همچون پیتر بزرگ (تزار روسیه) و ویکتور هوگو از این اقامت‌گاه‌های سلامتی دیدن می‌کردند. کلمه اسپا که از عبارت رومی Salude per aqua به معنای «سلامت از طریق آب» گرفته شده است اولین بار در اینجا استفاده شد.
  • در قرن شانزدهم، افراد ثروتمند و نخبه اروپا بار دیگر حمام‌های رومی را کشف کردند و سفر را به شهرهای توریستی دارای اسپا آغاز کردند. از جمله این شهرها می‌توان سنت موریتز، شهر آب‌ها، بادِن-بادِن، آخن و بث در انگلستان اشاره کرد. شهر بث در انگلستان از حمایت سلطنتی بهره می‌برد و در سراسر دنیا شناخته شده و مشهور بود. این شهر به مرکز سلامتی و تفریح‌گاه مشاهیر و افراد ثروتند بدل شد.
  • مشهورترین گردشگر سلامتی که لازم است نام او در تاریخ توریسم پزشکی ذکر شود میشل دو مونتنی است. دو مونتنی مبدع فرانسوی مقاله بود و او را پدر سفرهای لوکس می‌دانند. وی اولین راهنمای اسپای ثبت شده در تاریخ توریسم پزشکی را نوشته است.

دوران پس از رنسانس

در اواخر دوران رنسانس، اشراف از تمام اروپا به شهر بث می‌رفتند تا از خواص درمانی و شفابخش آن بهره‌مند شوند.

  • در ۱۷۲۰، شهر بث اولین شهر انگلستان بود که سیستم فاضلاب سرپوشیده داشت و در این زمینه سال‌ها از لندن جلوتر بود. این شهر مزایای اقتصادی، اجتماعی و فناوری فراوانی دریافت ‌می‌کرد. جاده‌ها سنگفرش شده بودند، خیابان‌ها روشنایی داشتند، هتل‌ها و رستوران‌ها زیباسازی شده بودند. و همه اینها فقط بخاطر گردشگری سلامت بود.
  • کشف سرزمین جدید مقاصد جدیدی را برای گردشگران سلامت اروپایی فراهم آورد. در طول قرن هفدهم، استعمارگران انگلیسی‌ و هلندی‌ شروع به ساختن کلبه‌های چوبی در کنار چشمه‌های آب معدنی سرشار خواص درمانی کردند. لازم به ذکر است که در این زمان، بومیان امریکایی دنیای جدید در هنر شفا ماهر و چیره‌دست بودند. دانش طب گیاهی آنها بی‌نظیر بود و با طب گیاهی اروپا، آسیا و افریقا رقابت می‌کرد.

۱۹۰۰ تا ۱۹۹۷

طی این دوره امریکا و اروپا تنها مراکز تجاری و صنعتی نبودند، بلکه مرکز درمانی جهان نیز بودند. سفر درمانی به افراد ثروتمندی محدود می‌شد که برای بهره از جدیدترین درمان‌های روز به این کشورها سفر می‌کردند.

  • در سال ۱۹۳۳ برد تخصص‌های پزشکی امریکا (ABMS) تاسیس شد و به یک سازمان مادر برای بردهای تخصصی پزشکی در امریکا بدل شد. ABMS بنیان‌گذار یک سری قوانین تحصیلی و حرفه‌ای بود که بعدها سرمشق استاندردهای جهانی در پزشکی گردید.
  • در دهه ۶۰، هند مقصد دلخواه زائران معنوی شد. جنبش هیپی‌ها، که توجه نخبگان امریکا و انگلستان را به خود جلب کرد در نهایت تبدیل به یک صنعت توریسم پزشکی تمام عیار شد و بار دیگر یوگا و طب آیورودیک را به مردم معرفی نمود.
  • با افزایش هزینه درمان در دهه ۸۰ و ۹۰، بیماران امریکایی کم کم درمان در خارج از کشور را در نظر گرفتند. در حالی که پزشکان امریکایی از ایده دریافت خدمات پزشکی در بیمارستان‌های خارجی وحشت‌زده بودند، کوبا برای جذب بیماران خارجی جهت جراحی چشم، قلب و عمل‌های زیبایی برنامه‌هایی ویژه ترتیب داد.
تاریخچه گردشگری سلامت

در دهه ۶۰، هند مقصد دلخواه زائران معنوی شد.

۱۹۹۷ تا ۲۰۰۱

بحران اقتصادی آسیا در سال ۱۹۹۷ منجر به کاهش ارزش ارزهای آسیایی شد و دولت‌ها را بر آن داشت تا توجه خود را به توریسم معطوف سازند و کشورهایشان را به مقاصد برتر جهت درمان بین‌المللی تبدیل کنند.

در سال ۱۹۹۷ کمیسیون مشترک بین‌المللی برای بررسی و بازرسی سازمان‌های بین‌المللی خدمات درمانی تشکیل و استانداردهای بین‌المللی برای درمان تعیین شد.

۲۰۰۱ تا ۲۰۰۶

پس از وقایع ۱۱ سپتامبر و توسعه انفجاری آسیا، توریسم پزشکی به رشد بالای خود ادامه داد تا جایی که ۱۵۰۰۰۰ شهروند امریکا در سال ۲۰۰۶ جهت درمان به آسیا و امریکای مرکزی سفر کردند.  

۲۰۰۷ و پس از آن

تعداد گردشگران سلامت هر ساله رو به افزایش است. طی چند سال گذشته، شرکت‌های بیمه و مراقبت سلامت زیادی برون‌سپاری درمانی را در دستور کار خود قرار دادند. آنها به مشتریان خود این امکان را می‌دهند تا برای درمان‌های غیراورژانسی و جراحی به کشورهای دیگر سفر کنند، و  بسیاری دیگر درمان در کشورهای دیگر را نیز تحت پوشش درمان خود قرار دادند.

مطالب مرتبط گردشگری سلامت

شروع استارتاپ ها در گردشگری سلامت