وضعیت گردشگری سلامت در ایران و جهان پس از کرونا

تاثیر ویروس کرونا بر بازار گردشگری سلامت

همه‌ی کسب و کارها فارغ از زمینه‌ی فعالیتشان در ابعاد متنوعی گسترش پیدا می‌کنند. گردشگری سلامت نیز از این قائده مستثنی نیست. بسته به وسعت کسب و کارهای فعال در زمینه‌ی گردشگری سلامت، نوع و شدت آسیب‌پذیری آن‌ها نیز متفاوت خواهد بود.

در این قسمت سعی کرده‌ام فعالان گردشگری سلامت را براساس سایز، مدل‌های درآمدی، میزان بودجه و ... دسته‌بندی کنم و از میزان آسیب‌های وارده و شکل‌گیری آن‌ها پس از کرونا، برداشت خود را یادداشت کنم.

در این مقاله از "گردشگری سلامت" استفاده کرده‌ام و مقصودم تمام دسته‌بندی‌های این حوزه است. در واقع گردشگری سلامت (Health Tourism) به عنوان سرشاخه با دو زیرمجموعه‌ی گردشگری پزشکی (Medical Tourism) و گردشگری تندرستی (Wellness Tourism) مدنظر است که به صورت کلی از ادبیات "گردشگری سلامت" استفاده شده است.

استارت‌آپ‌های نوپا و برخی آژانس‌های تسهیل‌گر

گروه اول بازیگران گردشگری سلامت با محدودیت بودجه‌ و جریان نقدینگی روبرو هستند. از این رو، با افزایش هراس از کرونا و کاهش مسافرت‌های برون‌مرزی، این گروه کسب و کارها و استارتاپ‌های کوچک بیش‌تر از سایر گروه‌ها آسیب خواهند دید.
همین کسب و کارها هستند که در سایه‌ی تاریک کرونا احتمالا دست به تعدیل نیرو می‌زنند، هزینه‌های بازاریابی و خدمات مشتریان را بلافاصله کاهش داده و در بدترین حالت از دور رقابت خارج می‌شوند. متاسفانه ممکن است حتی پس از اتمام کووید-19 نیز نتوانند دوباره روی پای خود بایستند.

بسیاری از آژانس‌های مسافرتی که با افزایش قیمت دلار و بالا رفتن تب جذب بیمار خارجی در یکی دو سال اخیر تصمیم گرفتند به عنوان محصول فرعی خود، سکشن گردشگری سلامت را نیز به سبد محصولات خود اضافه کنند به احتمال زیاد ناچار به ترک زمین بازی خواهند بود و تمام توان خود را برای سرپا نگه داشتن هسته‌ی اصلی بیزینس خود که چیزی به غیر از گردشگری سلامت است خرج خواهند گذاشت.

واسطه‌ها و دلال‌ها

دلال‌ها و واسطه‌ها که به صورت تیمی یا فردی در این صنعت کار می‌کردند نیز به الطبع همچین وضعیتی را تجربه خواهند کرد. این افراد، در زمان حضور بیمار در ایران درگیر فرایند لجستیکی بیمار بوده‌اند. اکنون با کم شدن و نزدیک صفر رسیدن حضور بیماران خارجی در ایران وقت‌شان به صورت کامل آزاد شده است. بنابراین با سپری شدن چند ماه از توقف فرایندهای گردشگری سلامت در ایران به ناچار برای گذران زندگی ممکن است به سمت شغل‌های دیگر بروند. همین امر موجب می‌شود بعد از فروکش کردن اوضاع بحرانی، دیگر اثری از این دسته در بازار گردشگری سلامت نباشد.

مراکز درمانی یا شرکت‌های مدیکال توریسم با قدمت بیش‌تر

این گروه نسبت به گروه قبلی شرایط بهتری خواهند داشت. از نظر آن‌ها، ویروس کرونا بحرانی همانند سایر بحران‌هاست و برای مقابله با آن به تعدیل حساب‌شده نیرو، کاهش مخارج و لغو رویدادها و گردهمایی‌ها بسنده می‌کنند. درواقع آن‌ها سعی می‌کنند در مواجهه با این طوفان بر حفظ و بقای کسب و کار خود تمرکز کنند تا کم‌ترین آسیب را ببینند.

شرکت‌های گردشگری سلامت بزرگ و بازیگران اصلی

این گروه که تا پیش از ظهور کرونا از پذیرش و ارائه خدمات به بیماران خارجی سود خوبی کسب می‌کردند، پس از کرونا کم‌ترین آسیب را می‌بینند. به احتمال زیاد، آن‌ها در دوران کرونا نیز به سرمایه‌گذاری روی جنبه‌های مختلف کسب و کار خود ادامه می‌دهند و نسبت به کنسلی برنامه‌ی سفر بیماران خارجی خود رویکردی مسئولانه خواهند داشت.

کسب و کارهای بزرگ می‌توانند از پس تحمل این اوضاع برآمده تا بحران کرونا هم مانند سایر بحران‌ها فروکش کند.

این گروه از کسب و کارها که شاید بتوان آن‌ها را هوشمند‌ترین گروه خواند، از فرصت به وجود آمده استفاده می‌کنند و زمانی که تعداد مشتریانشان در کم‌ترین میزان قرار دارد، زمان و انرژی خود را برای بهبود و سازماندهی سیستم کسب و کار خود صرف می‌کنند.

اصلاح زیرساخت‌ها در زنجیره ارزش گردشگری سلامت، پوشش دادن نقاط قابل بهبود، تقویت نقاط قوت، روان کردن فرایندها، تمرکز روی رضایت بیش‌تر بیمار، تفکر برای خلق مدل‌های درآمدی جدید در کنار مدل‌های فعلی در کسب و کار خود و ... از جمله اقدامات این دسته در ایام شیوع این بیماری است.

این گروه می‌توانند در فرصت پیش‌آمده تغییرات اخیر بازار بیماران بین‌المللی را رصد کنند و با توجه به آن‌ها استراتژی‌های جدیدی برای کسب و کارشان اتخاذ کنند. از طرف دیگر، سعی می‌کنند فرصت‌های جدیدی که پس پایان این بحران ممکن است ظهور کنند را تشخیص و برای آن‌ها برنامه‌ریزی کنند.

بیمارستان‌ها و برخی کلینیک‌ها پس از کرونا

بسیاری از بیمارستان‌ها در قالب بخش IPD بیمارستان قبل از گسترش ویروس کرونا به خوبی بیمار خارجی جذب می‌کردند و روند درمانی را پیش می‌برند. همچنین برخی از کلینیک‌های صاحب‌نام نیز جذب بیمار از کشورهای همسایه و حوزه خلیج فارس داشتند. با به وجود آمدن شرایط قرنطینگی، آن‌ها نیز دیگر پذیرای بیماران خارجی نیستند. اما یک فرق بزرگ با سایر گروه‌های ذکر شده دارند و آن هم داشتن آلترناتیو و مدل‌های درآمدی غیر از بیمار خارجی است.

این بیمارستان‌ها و کلینیک‌ها علی‌رغم کسب درآمد از توریست‌های سلامت، بیماران ایرانی را نیز پذیرش می‌کنند. هرچند بیماران ایرانی برای درمان‌های الکتیو و غیر اورژانسی ترجیح می‌دهند صبر کنند تا اوضاع بهتر شود و زنجیره بیماری قطع شود و سپس برای انجام جراحی و درمان خود به مراکز درمانی رجوع کنند. اما ترمیم این بخش به دلیل نبود مسافت طولانی و سفر به کشور دیگر سریع‌تر سرپا می‌شود.

اگرچه در این ایام آن‌ها برای انجام درمان‌های غیر الکتیو فعال هستند و چرخه‌ی مالی آن‌ها جریان دارد.

بنابراین این گروه مشکلی برای بقا ندارند و با برچیده شدن اوضاع بحرانی سریعا ریکاوری می‌شوند و آماده خدمات‌رسانی به مراجعین خارجی خواهند بود.

لغو تمامی رویدادهای گردشگری سلامت

کووید-19 به همان اندازه که برای شرکت‌های گردشگری آسیب‌هایی به همراه داشته، برای مشاغل مرتبط با برگزاری رویدادها نیز زیان‌آور بوده است.

رویدادهای گردشگری سلامتی اعم از نمایشگاه‌ها، کنفرانس‌ها، همایش‌ها و ... که برای 6 ماه نخست سال برنامه‌ریزی شده بودند لغو یا به زمان دیگری موکول شدند.حتی ممکن است در 6 ماه دوم سال نیز ادامه‌دار باشد.

این اتفاق از آن‌جایی رخ داد که بسیاری از مهمانان به دلیل شیوع کرونا از شرکت در این رویدادها صرف‌نظر و سفرهای خود را لغو کرده بودند. البته اعمال محدودیت‌هایی برای برگزاری اجتماعات در سطح کشورها نیز مزید بر علت شد.

بسیاری از رویدادهای گردشگری سلامت با رویدادهای گردشگری فصل مشترک داشته‌اند و هم‌زمان آغاز به کار می‌کردند که آن‌ها نیز کاملا تعطیل شده‌اند. نمایشگاه‌ها و رویدادهایی که بالغ بر چند دهه هر سال برگزار می‌شدند و هیچ اتفاقی نتوانسته بود جلوی فعالیت‌شان را بگیرد. اما اکنون شاهد لغو تمامی آن‌ها هستیم.

بخش عمده‌ای از تبلیغات شرکت‌های گردشگری سلامت و بیمارستان‌ها در این نمایشگاه‌ها انجام می‌شد و سهم قابل توجهی در فرایند جذب گردشگر و گردشگر سلامت داشت.

در انتها...

شاید راه‌حل در این ایام دست به دامن شدن به فضای آنلاین باشد. فناوری می‌تواند با تسهیل روش‌های اشتراک دانش و برقراری ارتباط از راه دور، نقش پررنگی در آینده‌ی گردشگری سلامت ایفا کند.

اشتراک تجربه‌ها و افزایش دانش در این زمینه می‌تواند فعالان گردشگری سلامت را در پساکرونا در گوی رقابت نگه دارد. مسلما گروه‌هایی که توانسته‌اند به طریقی مقاومت کنند و زنده بمانند، با قدرت بیش‌تر، پس از رفع این بحران وارد میدان خواهند شد. رقابتی که تمامی کشورهای بازیگر در حوزه گردشگری سلامت با افزایش کیفیت خدمات و رویه‌های درمانی، کاهش قیمت‌ها و همچنین تبلیغات منسجم‌تر در تلاش برای جذب بیمار به سمت خود خواهند بود.

امید است فعالان گردشگری سلامت در ایران نیز بتواند با تصمیمات صحیح، دوران شیوع بیماری کرونا را پشت سر بگذارند و قوی‌تر از قبل به رقابت بین‌المللی برای جذب بیماران خارجی از اقصی نقاط دنیا بازگردند.

سایر مطالب مرتبط با گردشگری سلامت